سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

437

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

در اين كار مشغول بود . سرانجام ترجمه‌اى نفيس و تفسيرى مختصر آماده كرد كه مورد پسند مردم قرار گرفت ، مولانا علاوه بر تفسير ، حديث ، فقه ، اصول و علوم متداول از جمله علم طب را نيز آموخت و در معالجهء بيماران شهرت پيدا كرد . مدرسهء سليمانيه پتنه را تأسيس كرد و رياست مدرسه را برعهده گرفت و روش تدريس و تعليم را بالا برد . به خاطر وعظ ، خطابت و مناظره و نيز به خاطر هوش و حافظهء قوى ، مردم به او گرايش پيدا كرده بودند . مولانا براى مقابله در مناظره‌ها تا نقاط دوردست سفر كرد از جمله در پنجاب اولين بار مناظره‌اى در قادرآباد گجرات با قاديانيها تشكيل داد . مولانا فرمانعلى در مدرسه‌اى درس خوانده بود كه بيشتر افراد آن از علماى معروف كشور شدند . وى از نظر لياقت و شايستگى نسبت به ديگران ممتاز بود و به خاطر ترجمهء قرآن مجيد نسبت به ساير مترجمان معروف‌تر شد . مولانا فرمانعلى در 4 رجب 1334 ه ق به علت بيمارى درگذشت و تمام گروههاى علمى و مردم كشور در سوگ او نشستند . تأليفات او عبارتند از : ترجمه و تفسير قرآن مجيد ( اردو ، چاپى ) ، پنج كتاب علوم دينى ، رسالهء النحو ، كتاب الصرف ، كتاب المنطق ، كتاب فلسفه ، ( همه چاپ شده‌اند ) ؛ كتاب فدك ناتمام مانده بود كه بعدا مولوى اصغر حسين تمام كرد ، ( خطى ) . فضل على 1315 ه ق / 1897 م 1360 ه ق / 1941 م مولانا فضل على ، فاضل و مناظر بود و در مدرسة الواعظين به تبليغ مىپرداخت و با فرقه‌هاى مختلف از جمله با مسيحى و يهودى و آريايى و قاديانى و اهل سنت مناظره مىكرد . سرانجام در ربيع الاول 1360 ه ق درگذشت . فضل على ، ملّا فضلى 1123 ه ق / 1711 م 1190 ه ق / 1776 م شهرت ملا فضل على يا ملا فضلى به سبب كتابى است به نام « كربل كتها » ( داستان كربلا ) كه در شمال هندوستان اولين كتاب در نثر اردو به شمار مىرود . ملا فضلى برادر كرم على بود و